Bắc Kạn : Đặc sắc văn hóa Dân tộc Dao

Dân tộc Dao có nhiều ngành, tuy về cơ bản tiếng nói giống  nhau, nhưng khác nhau từ tên gọi đến ăn mặc, tập quán, sinh hoạt. Các ngành dân tộc Dao gồm: Dao đỏ, Dao tiền, Dao Quần chẹt, Dao Quần trắng, Dao Thanh y, Dao Làn tẻn, Dao Lô gang… Ở Bắc Kạn chủ yếu là Dao đỏ, Dao tiền sinh sống.

Thêu dệt thổ cẩm – Nghề truyền thống của người Dao tiền ở xã Cao Thượng  (Ba Bể). 

Hình thức canh tác phổ biến của người Dao là nương, ruộng. Cây lương thực chính là ngô, lúa, các loại rau màu như: bầu, bí, khoai…, chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà, ngựa, dê. Nghề trồng bông, dệt vải và dùng vải nhuộm chàm được người Dao ưa dùng. Nghề thợ bạc, làm đồ trang sức như: vòng cổ, vòng chân, vòng tay, nhẫn, dây bạc, hộp đựng trầu là nghề truyền thống của người Dao. Nhóm Dao đỏ và Dao tiền có nghề làm giấy bản. Giấy bản dùng để chép sách cúng, sách truyện, sách hát hay dùng viết sớ, làm tiền ma cho các lễ cúng. Người Dao ăn cơm là chính, ở một số nơi chủ yếu lại ăn ngô hoặc ăn cháo, họ thích ăn thịt luộc, các món thịt sấy khô, ướp chua, canh măng chua. Khi ăn xong, người Dao kiêng để đũa ngang miệng bát vì theo họ đó là dấu hiệu trong nhà có người chết.

Trang phục người Dao, đàn ông trước đây để tóc dài, búi sau gáy hoặc để chỏm tóc dài trên đỉnh đầu, xung quanh cạo nhẵn, họ mặc áo ngắn xẻ ngực, màu đen hoặc màu chàm; gấu quần đàn ông Dao tiền vẽ họa tiết mặt biển nổi sóng, có hình con chó bơi lội.

Phụ nữ Dao đỏ mặc lộng lẫy, trên nền vải áo màu đen, màu đỏ được thêu hoặc gắn vào sặc sỡ. Khăn “cà pha” dài 8 – 10 sải, quấn quanh đầu như vành nón, bên ngoài quấn che bằng một dải vải “phả xí” thêu thùa nhiều họa tiết bằng chỉ đỏ. Thắt lưng “xia lơ chin” được thêu hoa văn cầu kỳ, dài đủ quấn 2 vòng quanh eo bụng và để thừa rủ xuống đằng sau ngang với tà áo. Áo dài mặc quá đầu gối, ống tay áo rộng, trang trí viền, áo để hở ngực, trước ngực có 2 chuỗi bông ngù “nom làng gẩu”, mỗi bên có 8 bông, bên trong mặc yếm màu sáng hòa sắc đỏ; sau vai áo có một vuông vải trang trí “nòm kie”. Phụ nữ Dao đỏ mặc quần “hầu tảo”, 2 ống quần rộ ợc thêu họa tiết vuông bằng chỉ màu đỏ, nâu, trắng, thể hiện tài năng thêu thùa, trang trí khéo léo của người phụ nữ.

      Trang phục của phụ nữa dao đỏ

Trang phục của phụ nữ Dao tiền giản dị, thanh nhã, màu sắc hài hòa. Áo váy màu chàm. Trên đầu đội một tấm khăn “xì miên” trắng thêu họa tiết. Bộ áo không đơm cúc, được quấn gọn bằng một dải thắt lưng nhỏ thêu hoa văn công phu. Phía trước áo có hai hàng hoa bạc to hình tròn tượng trưng là cúc bạc, phía sau áo sát gáy đeo một chùm tiền kim loại, cổ đeo hạt cườm và 7 vòng bạc. Trên vai vắt một khăn dài “miền thí”, đầu đội khăn màu trắng có thêu thùa… Gấu váy là những họa tiết vẽ bằng sáp ong trước khi nhuộm chàm, bắp chân có quấn xà cạp “lùng peng”. Tà áo sau của phụ nữ Dao tiền được thêu như một bức tranh rất công phu bằng thủ công trang trí cân đối với những con chó “tào kiô” sinh động…

Người Dao có nhiều họ, phổ biến nhất là các họ: Bàn, Đặng, Triệu. Các dòng họ, chi họ thường có gia phả riêng và có hệ thống tên đệm để phân biệt giữa những người thuộc các thế hệ khác nhau. Nhà có người ở cữ, người Dao treo cành lá xanh hay cài hoa chuối trước cửa để làm dấu không cho người lạ vào nhà vì sợ vía độc ảnh hưởng tới sức khỏe của trẻ. Trẻ sơ sinh được 3 ngày thì làm lễ cúng mụ.

Trong cưới xin, trai gái muốn lấy được nhau phải so tuổi, bói chân gà xem có hợp nhau không. Có tục chăng dây, hát đối đáp giữa nhà trai và nhà gái trước khi vào nhà, hát trong đám cưới. Lúc đón dâu, cô dâu được cõng ra khỏi nhà gái và phải bước qua cái kéo mà thầy cúng đã làm phép mới được vào nhà trai. Hôn lễ của người Dao đỏ trải qua 2 bước: lễ dạm hỏi và lễ cưới. Lễ ăn hỏi cách lễ cưới 9 tháng đến 1 năm để cô dâu có thời gian chuẩn bị thêu thùa quần áo, thắt lưng, khăn… cho mình và cho chồng. Trước ngày cưới chính thức, nhà gái báo cho nhà trai biết số lượng người bên nhà gái đưa dâu sang nhà trai để nhà trai chuẩn bị cỗ, rượu, thịt biếu cho mọi người của nhà gái mang về.

Trong ma chay, thầy tào có vị trí quan trọng. Nhà có người chết, con cái đến nhà thầy mời về chủ trì các nghi lễ, tìm đất đào huyệt. Người Dao kiêng khâm liệm người chết vào giờ trùng với giờ sinh của những người trong gia đình. Dân tộc Dao tiền khi có người chết thì chôn cất ngay trong ngày, còn việc tổ chức tang lễ thì lúc nào có điều kiện kinh tế sẽ cử hành. Lễ làm ma chay cho người chết của người Dao diễn ra sau nhiều năm, thường được kết hợp với lễ cấp sắc cho người đàn ông đang sống trong gia đình. Lễ tổ chức 3 ngày, ngày đầu là lễ phá ngục, giải thoát hồn cho người chết; ngày thứ hai là lễ tắm hương hoa cho người chết trước khi đưa hồn về bàn thờ tổ tiên trong nhà; ngày thứ ba là lễ cấp sắc.

Muốn làm nhà mới, người Dao phải xem tuổi những người trong gia đình, nhất là tuổi chủ gia đình. Nghi lễ chọn đất làm nhà được coi là rất quan trọng. Buổi tối, người Dao đào một hố to bằng miệng bát, xếp một số hạt gạo tượng trưng cho người, trâu, bò, tiền bạc, thóc lúa, tài sản rồi úp bát lên. Dựa vào mộng báo đêm đó mà biết điềm xấu hay tốt. Sáng hôm sau ra xem hố, các hạt gạo vẫn giữ nguyên vị trí là có thể làm nhà được. Theo truyền thuyết, tất cả đàn ông đã đến tuổi trưởng thành đều phải qua lễ cấp sắc.

Người Dao có vốn văn nghệ dân gian rất phong phú, nhiều truyện cổ, bài hát, thơ ca. Đặc biệt, truyện Quả bầu với nạn hồng thủy, Sự tích Bàn vương rất phổ biến trong người Dao. Dân ca phổ biến là hát páo dung. Múa, nhạc được người Dao sử dụng chủ yếu trong các nghi lễ tôn giáo như: Múa bắt ba ba, múa chũm chọe… Trò chơi dân gian truyền thống của người Dao là chơi đu, chơi quay, đi cà kheo…

 

                                                                                                       ( Đồng Diệm – Hoàng Minh T/H)

Advertisements

Hãy gửi phản hồi cho chúng tôi...

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s